De verrijzenis van Myanmar

Op bijna elke straathoek loopt een monnik, verschijnt een tempel of pagode en staren nieuwsgierige ogen je aan. Myanmar krijgt na jarenlange onderdrukking eindelijk de mogelijkheid om haar ware gezicht en cultuur te laten zien en dat voelt aan als een warme deken.

Tekst: Angelique van Os | Fotografie: Henk Bothof

De zon staat laag aan de horizon, terwijl de laatste nevelresten verdampen boven het water. De eerste Intha vissers zijn in alle vroegte al op het Inle-meer te vinden en tonen hun inmiddels beroemde peddeltechniek. Sierlijk, als een ballerina balanceren ze op één been op de voorplecht van de boot, terwijl ze met het andere been rond een peddel roeien, waardoor de boot in beweging komt. Een manshoge kegelvormige fuik van bamboe vormt hun visnet en wanneer er iets beweegt in het heldere water, zakken ze de fuik en wordt de vis gevangen.

Tientallen kleine, grote, eenvoudige of rijk gedecoreerde houten- en bamboehuizen op palen zien we voorbijglijden vanuit ons motorbootje. Vele beschikken over fraaie balkons met uitzicht over drijvende tuinen en het omringende berglandschap van de deelstaat Shan. Het meer ligt 900 meter boven de zeespiegel en is met haar 158km2 groot genoeg om de in hoog tempo toenemende toeristen-stroom die naar Myanmar reizen te ontvangen, die vooral afkomen op de drijvende markt van Ywama. Hier verhandelen koop-lieden per boot hun waren. De enorme belangstelling is niet gek. Reizen naar Myanmar, voorheen Birma, is immers jaren moeilijk geweest en de authenticiteit en volkse tradities zijn veel meer intact dan in buurland Thailand.

De voormalige Engelse kolonie was tussen 1962 en 1988 volledig geïsoleerd van de buitenwereld, waardoor naar Myanmar reizen of in Myanmar backpacken bijna onmogelijk was. Dit kwam door de dictatuur van generaal Ne Win en diens Revolutionaire Raad. Zijn totalitaire systeem en leger van spionnen hield de bevolking nauwlettend in de gaten en iedereen die hem in de weg zat werd de mond gesnoerd. Economisch raakte Birma in verval. Van 1974 tot 1981 ontstonden vele stakingen en (studenten)opstanden, waarbij in 1988 honderden doden vielen. Een staatsgreep, vrije verkiezingen, corruptie en strijd naar onafhankelijkheid hielden het land jaren in haar greep. En het beruchte 15 jaar lange huisarrest van politica en Nobelprijswinnaar voor de Vrede, Aung San Suu Kyi, zorgde voor meer internationale afkeer. Sinds haar vrijlating in 2010 en haar oppositiepartij, de Nationale Liga voor Democratie (NLD), in 2015 de verkiezingen heeft gewonnen, lijkt het tij te keren. Met Suu Kyi als buitenlandse minister en haar vertrouweling Htin Kyaw als president, is er een voorzichtige stap richting democratie gezet.

Myanmar Reizen
reizen door myanmar
Myanmar visser

Oneindig waterschouwspel

De liefde voor Aung San Suu Kyi is overal in het land zichtbaar, op posters, op vlaggen en verbeeld in kitscherige souvenirs. Ze lijkt op handen te worden gedragen. We dalen echter verder af van de be-woonde wereld, naar het zuiden. Gouden pagodes met hun stoepa’s (een religieus complex met ronde torens) pronken aan de rand van dorpen. Geen ander Aziatisch land telt zoveel heilige bouwwerken als Myanmar, waardoor naar Myanmar reizen altijd uniek is. Het boeddhisme vormt de belangrijkste en meest tastbare levensfilosofie in de dagelijkse samenleving. Daarover kan meer gelezen worden in Boeddhisme in Myanmar
Het meer wordt smaller, kronkelt als een slang en veranderd plots in een jungle van waterhyacinten. Meerdere sloepen voor ons zitten met hun schroeven vast in de planten. De boot wiebelt wanneer een vaarder voor op de punt balanceert en probeert met een spaan zich een weg te banen door het wateroerwoud. Langzamerhand lukt het en is de weg vrij. Passerende watertaxi’s bepakt met locals kijken verbaasd en nieuwsgierig als ze ons voorbij zien drijven; ze komen hier nauwelijks toeristen tegen. Een grote glimlach verschijnt bij oogcontact en een simpele begroeting ‘mingalaba’ (hallo).
De lange tocht van vijf uur verveelt geen moment; aan de oevers struinen koeien, boeren werken op het land, kinderen zwaaien en het waterlandschap verandert constant: volle gewassen maken plaats voor het brede en kalere tweede meer, Samkar. Diamanten schitteren op het water door het felle zonlicht, gevolgd door een deken van laag gras. Het is een oneindig schouwspel, waarbij het constan-te gebrom van de motor en de stilte van de omgeving rustgevend werken, meditatief bijna. Om hier te reizen is toestemming nodig van de Pa-O, een van Myanmar’s 135 etnische volken. Deze vriendelijke mensen spreken hun eigen taal en de vrouwen zijn herkenbaar aan hun zwarte kleding met gekleurde randjes en fel oranje hoofddoeken.

Myanmar Inle Lake

Bont kleurenpalet

Na het derde kleinere meer, Hpekhon, vervolgt de tocht per busje, dwars over hobbelige wegen langs vele dorpjes, waarbij Shan overgaat in de Kayah staat, het oosten van Myanmar. Sinds 2005 is het mogelijk om hier te reizen, weliswaar met een goedgekeurde permit. Voor het reizen door Myanmar gelden dus wel regels. Onderweg wisselen rijst- en korenvelden elkaar af, gevolgd door heuvelachtige rode kleivlakten. Na een strenge controlepost te hebben gepasseerd, doemt hoofdstad Loikaw op in de verte. Daar is het een drukte van jewelste. De straten zien zwart van de scooters en brommers vanwege de jaarlijkse viering van de Kayah staat, dat begin januari plaatsvindt. Het is een grote happening voor de lokale bevolking. Het festival bestaat uit een imposante kermisachtige markt vol spotgoedkope spullen uit China. De tientallen stands vormen een bont kleurenpalet van schoenen, kleding, traditionele longy’s (omslagrokken voor zowel mannen als vrouwen), speelgoed tot tassen, accessoires, fruit en snacks; er is van alles te vinden. Mensen onderhandelen, jongelui dwalen vrolijk dronken rond en stoere mannen laten zich ter plekke tatoeëren.

Padaung vrouwen

’s Avonds zijn er op een groot podium diverse traditionele dansoptredens van etnische stammen uit het hele land. Vanuit grote smoezelige boxen galmen oosterse klanken over het imposante grasveld dat gevuld is met geruisloos toekijkend publiek. Voor westerse begrippen zijn de dansen niet boeiend, in tegenstelling tot de vertederende warmte die de mensen aan elkaar tonen. Wanneer de zachtaardige Padaung vrouwen ons zien, zwaaien ze enthousiast. We hebben ze ’s middags opgezocht in het dorpje Sunboon, waar slechts tien traditionele longnecks ofwel giraffevrouwen wonen. De Padaung zijn bekend vanwege hun lange zware nekringen, die ze overigens ook aan beide benen onder de knie dragen. De omgeving van Loikaw is hun oorspronkelijke leefgebied, en niet – zoals veelal gedacht- het noorden van Thailand. Veel vrouwen zijn gedurende onrust en armoede in de omgeving gevlucht naar het buurland. Daar dragen ze voornamelijk traditionele sierraden om geld te verdienen met poseren voor toeristen. Eén voor één kwamen ze aanwaaien, met hun vrolijk gekleurde haartooien en manden vol handgeweven sjaaltjes op de rug. Ze maakten zich net klaar voor het festival. In de regio leven slechts nog zo’n twintig traditionele Padaung vrouwen, waarvan tien in Sunboon, tussen de 44 en 60 jaar. Wat vinden ze ervan dat hun gebruiken langzamerhand verdwijnen? “Heel jammer. Het is onze cultuur, ons erfgoed. Toch begrijp ik het wel, want het is best zwaar. Sommige vrouwen kunnen zich moeilijk bewegen of hebben moeite met slikken”, tolkt onze gids. “Ik kreeg mijn eerste ring toen ik vijf jaar was. Ik ben nu zestig en heb in al die jaren nog nooit de ringen afgedaan. Dit hoort bij mij”, zegt de oudste vrouw liefdevol. De ringen kunnen tot vijf kilo wegen. Ze rekken de nek niet op – zoals veelal gedacht wordt-, maar drukken de schouders naar beneden. Het is optisch bedrog. Elk jaar komt er een ring bij, tot maximaal 20 à 25 ringen, waarbij de onderste breder zijn en aansluiten op het sleutelbeen. Waarom vrouwen de ringen dragen is wat onduidelijk. Een veelvoorkomende historische verklaring is de bescherming tegen tijgerbeten. De vrouwen geven zelf aan dat de ringen symbool staan voor hun identiteit en schoonheid. Eén mevrouw draagt bijzonder gedetailleerde oorbellen. “Die zijn van mijn overgrootmoeder geweest; mijn kostbaarste bezit”, zegt ze met een grote glimlach.”

"Ik ben nu zestig en heb in al die jaren nog nooit de ringen afgedaan. Dit hoort bij mij”

Triest circus

De Padaung zijn niet de enige minderheidsgroepen die steeds meer verdwijnen, dat geldt tevens voor de Kayah, die alleen traditionele kleding dragen tijdens bijzondere ceremonies of feesten. Tijden veranderen, het absorberen van westerse culturen en het streven naar economische vooruitgang, kan het einde betekenen van eeuwenoude volken en hun culturen. De snelle toename van het toerisme is voor het land een enorme verandering. Volgens onze vier lokale gidsen is er vanaf 2011 een toename van 50 procent in reizen naar Myanmar! Deze kenners zijn het er over eens dat toerisme zeer goed is voor de economie, het zorgt immers voor meer werkgelegenheid. De infrastructuur kan de vraag echter nauwelijks aan. Daarnaast hopen ze allerminst op een tweede Thailand, waar de cultuur door het massatoerisme haar authenticiteit steeds meer verliest. In een voorstadje van Mandalay, Amarapura, zien we de poppenkast rondom het grote klooster Mahagandayon waar tien jaar geleden nauwelijks toeristen kwamen. Nu zijn er bijna meer bezoekers dan monniken. Toeristen dringen zich op wanneer gelovigen in de rij wachten voor hun eten en gaan soms respectloos als een paparazzi te werk. Wat vinden de monniken hier van? “We stellen ons open voor bezoekers; zijn nieuwsgierig naar hun achtergronden en tonen graag hoe we hier leven. We zitten hier niet op massatoerisme te wachten, en dat zie je hier inmiddels wel. Er is weinig privacy en rust. Bezoekers tonen soms te weinig respect en zijn te veel aanwezig tijdens gebeden of het diner. Het is zeer wenselijk dat dit in de toekomst veranderd. Spreiding of beperkte toelating van bezoekers is een gepaste oplossing”, aldus Ashim Kelasa, meditatief mentor van het klooster. Het circus van Amarapura is triest en staat niet op zichzelf. Ook het klooster van de Springende Kat bij het Inle meer is veranderd in een toeristenattractie. Hier sprongen katten door hoepels, maar door de toestroom zijn de dieren te moe. Eén van de gidsen vertelt dat de monniken tegengas geven, maar sommige touroperators dubbele belangen hebben en druk op hen uitoefenen.

Mystiek stilleven

We verruilen het nog onontdekte Loikaw voor de populaire bestemming Bagan, stad van tempels, pagoden en stoepa’s. Omdat dit gebied zo groot is als de provincie Utrecht, valt de drukte met de juiste timing goed te ontlopen. Gids Ko Naing Lin weet dan ook precies waar hij moet starten. Rond kwart over acht ’s ochtends is er geen kip te bekennen bij de Shwesandaw pagode. “Tegen zonsondergang ziet het hier zwart van de mensen die reizen door Myanmar”, roept Lin terwijl we peentjes zweten om boven te komen. De grote ongelijke treden vragen alle concentratie. De pagode is een van de 2200 nog intacte bouwwerken en dateert uit 1057, de bloeiperiode van koning Anawratha. Shwesandaw is een van de weinige monumenten die nog beklommen mag worden. De meeste bouwwerken verkeren in een te slechte staat of zijn beschermd. Het uitzicht op het bovenste vierkante terras is werkelijk adembenemend. Tot zover het oog reikt staan alleen maar pagodes en tempels aan de hemel. Ze vormen een mystiek stilleven, dat ontwaakt onder een deken van nevel, omhuld door bomen, struiken en stoffige zandpaden. Overal pronken gouden, bakstenen en witte stoepapuntjes. De een sober en slecht gerenoveerd, de ander mooi intact en fraai versierd, zoals de Gubyaukgyi Tempel (in Wetkyi), met Boeddha fresco’s uit de 13e eeuw. Het gebied beslaat in totaal zo’n 4400 heiligdommen, die zich grotendeels bevinden in oud-Bagan. Gedurende de Birmese ‘Gouden Eeuw’, van 1100 tot 1300, was Bagan de hoofdstad van het eerste Birmaanse Koninkrijk en schoten de bouwwerken als paddenstoelen uit de grond. “Dit komt door de bekering van het theravada-boeddhisme door koning Anawrahta (1044-1077).” Vertelt gids Lin. “De monnik Shin Arahan overtuigde de vorst dat hij nooit een goed boeddhist zou worden als hij niet beschikte over de Tripitaka, het Heilige Schrift. Die had koning Manuha van het westelijke Mon-koninkrijk Thaton in zijn bezit en wilde dit niet afstaan. Gevolg: een veldslag die Anawrahta won, waarbij hij de inwoners – inclusief de koninklijke familie- van Thaton als slaaf inzette voor de bouw van een legio heiligdommen. Dit eerbetoon aan Boeddha hielden zijn opvolgers twee eeuwen lang in stand.”  

Bijna verlaten stil

We kunnen helaas slechts één dag in Bagan blijven en zijn toe aan wat beweging. We huren een fiets, wat een eitje moet zijn, want alle wegen zijn vlak. Lin trekt zijn wenkbrauw op en heeft een binnenpretje. Na een kleine tien minuten begrijpen we zijn reactie: het valt vies tegen, want de simpele stadsfietsen kunnen het mulle zand nauwelijks aan. Door Myanmar reizen met de fiets is niet eenvoudig! Al snel staat het zweet op het voorhoofd. Jaloers kijken we naar relaxt ogende stelletjes die met paard en wagen voorbij komen, maar dit is natuurlijk veel sportiever. Niet zeuren, doortrappen. We gaan volledig op in het dun bevolkte surrealistische landschap, want de ene tempel is van dichtbij nog intrigerender dan de ander. Hoogtepunt is het beroemde witte vierkante Ananda tempelcomplex uit de vroege periode (1091). Wederom hebben we het rijk voor ons alleen. Aan het einde van de middag is het bijna verlaten stil. Dit is niet zomaar een tempel; de muren zijn ruim tien meter hoog en bij vier nissen staan even grote gouden Boeddha’s. “Dit is de originele Boeddha, uit de 11e eeuw. De andere drie zijn later vervangen. Kijk naar het gezicht en loop nu paar passen terug. Wat valt je op?”, vraagt Lin. In de achteruit verschijnt er plotseling een grote glimlach op het gezicht; een knap architectonisch grapje. Ook nu, is dat het gevoel wat overheerst, overal die oprechte glimlachen en twinkelende ogen. Bijzonder, een natie dat zoveel leed heeft moeten doorstaan en dan toch zo hartelijk en magisch is gebleven. Die hartelijkheid kun je alleen maar koesteren en omhelzen, met duizend armen.

NB. Dit artikel is geschreven voordat er sprake was van de gevoelige politieke kwestie jegens de Rohingya (een islamitische minderheid die doelwit is van etnisch geweld in Myanmar).

Naar Myanmar Reizen

Bijzondere reizen- & Azië specialist Dim Sum, is een van de vele aanbieders van Myanmar reizen. Deze organisatie is al jaren actief in het land en werkt uitsluitend met ervaren lokale gidsen van partner Interconnection Travels. Alles is strak en goed georganiseerd. Dim Sum verzorgt naast individuele en groepsreizen maatwerk en boekt veilige binnenlandse vluchten. Naast highlighs richt Dim Sum zich ook op off road bezoeken aan bergvolken, minder bekende steden en natuurgebieden, zoals beschreven in het verhaal. www.dim-sum.nl |030 23 00 847

Vervoer & geld

Direct naar Myanmar reizen met het vliegtuig kan via Brussel, maar is prijzig. Diverse airlines maken een tussenstop in Singapore of Bangkok.| Reistijd: 13 à 15 uur| Kosten ticket: €900 à €1200.|Lokaal reizen met openbaar vervoer is goedkoop, maar tijdrovend en oncomfortabel.| Op vliegvelden of in grote steden kunnen dollars (nieuwe biljetten) en in toenemende mate euro’s omgewisseld worden voor de lokale kyat.|Beste reistijd: dec-mrt.

Verblijf

Onze favoriete hotels van Dim Sum’s selectie: het Bagan Princess Hotel heeft smaakvolle ruime kamers in koloniale stijl, met zwembad en jacuzzi. Het Inle Resort is een grootschalig luxe-verblijf met koloniale villa’s aan het Inle meer. Extra: uiteenlopende spabehandelingen; minpuntje: het massale en dure restaurant. Ontbijt is top. Hotel Queen Mandalay biedt ruime nette kamers in hartje stad.

Eten

Canal Mandalay Restaurant                                                                    Prachtige tuin en verbluffend traditioneel lekker eten.|22nd Road, Btn 63th-64th Str., Mandalay

Aye-Myit- Tar                                                                                                       Hier proef je de Myanmar cuisine zoals bij de locals thuis.|81st, Btn 29th-30th str. Nr. 371, Mandalay

Phore Kawr Kay Restaurant, Loikaw                                                  Heerlijke noedels, soepen en groenten voor een prikkie.

Feel Myanmar Food                                                                                        No. 124 Pyihtaungsu Avenue Str, Dagon,Yangon |  www.feelrestaurant.com Een geliefd restaurant onder gidsen vanwege de diversiteit en de vermakelijke hectiek in de keuken.

Inthar Heritage House                                                                                Dit koloniale lunchrestaurant omringd door planten en bloemen, is een opvanghuis van 37 Birmese katten. Het sierlijke ras was bijna uitgestorven, maar is door China Exploration & Research Society nieuw leven ingeblazen. De beesten hebben hier een eigen ‘speelkamer, slaapvertrek en speeltuin’. Een must voor kattenliefhebbers!| Inpawkhon Village, Inle meer  |intharheritagehouse.com