Abruzzo, natuurlijk energieshot dat aandacht verdient

De frisse berglucht van Abruzzo dringt diep door in de neusgaten en het netvlies staat op scherp, op zoek naar een spoor van de bruine beer, de wolf of de gems. Geen van allen laten zich zien natuurlijk. Dit is het kloppend groene hart van de nationale natuurparken van de Abruzzen. Een ander, robuust en puur Italië waar de tijd stil lijkt te staan.

Tekst & foto’s: Angelique van Os

abruzzo-parc-dabruzzo
Uitzicht vanaf het Parco Nazionale.

Abruzzo, je moet muisstil zijn. Twee uur à drie uur lang moet je geduld hebben. Ze zien niet veel, maar ruiken doen ze als de beste. Als je geluk hebt kunnen ze vanuit het niets opdoemen aan de bergwand, op zoek naar besstruiken. Twee weken geleden heb-ben op één dag we nog een stuk of zes beren gespot. Nu zul je ze niet zien. Ze trek-ken steeds meer de bossen in, op zoek naar voedsel.” Parkranger en berggids Paolo Iannicca vertelt gepassioneerd over de Marciaanse bruine beer, de trots van het Parco Nazionale d’Abruzzo, Lazio e Molise. Omgeven door robuuste berggezichten op 1835 meter hoogte, en neerkijkend op het lager gelegen bos, tuurt hij door zijn verrekijker de omgeving af. Nee, vandaag geen succes. De beer bepaalt, bij geen enkele ‘safari’ is succes verzekerd. Dan maar richting de berghut, waar bruschetta geroosterd wordt op een oud zwart kacheltje, aangevuld door verse regionale ricotta, jam, peccorino en salami. Na een uurtje omhoog klauteren en turen in de kou geeft een simpele maaltijd veel voldoening.

Vanaf het voorjaar organiseert de ranger regelmatig berentochten, waarbij be-zoekers tevens in de berghut kunnen overnachten. Tot half september worden de beren geteld en secuur in de gaten gehouden door Iannicca en zijn collega’s die samen de actieve natuurorganisatie Ecotur vormen. Het kleine stadje Pescasseroli (2500 inwoners) vormt de belangrijkste poort naar het park, op slechts honderd kilometer verwijderd van Rome. Het oudste park van de Abruzzen (1923) bevat ruim 250 km aan wandelroutes en bestaat uit 50.000 hectaren groen. Het moest het Europese Yellowstone Park worden, met als doelstelling om haar vroegere ‘bewoners’ terug te laten keren. “Ondanks dat Abruzzo de hoogste berendichtheid heeft ter wereld (!), leven er slechts zo’n veertig exemplaren in dit gebied. Het is daarmee de meest met uitsterven bedreigde berensoort op onze planeet”, zegt Paolo Iannicca bedroefd. “De beren en wolven zijn volledig afhankelijk van de plaat-selijke bevolking. Gelukkig gaat dat de goede kant op, zeker sinds de komst van de andere natuurparken. Er is hoop voor de toekomst.”

“De beren en wolven zijn volledig afhankelijk van de plaatselijke bevolking. Gelukkig gaat dat de goede kant op”

Kloppende kluit

De lokale bevolking lijkt inderdaad trots op hun paradepaardjes en eert de beer en de wolf met beelden, fonteinen en informatiecentra. En belangrijker nog, er is na jaren ploeteren eindelijk voldoende ondersteuning voor adembenemende staats-parken zoals Gran Sasso en Majella en het regionale Sirente Velino. Al dat groen en wild vormt samen de ‘kloppende kuit’ van Italië.

De kans dat de wolf zich laat zien is overigens nog kleiner dan de beer. Zelfs in het dorp Civitella Alfedena, dat het schuwe dier al sinds de jaren ’70 omarmd heeft en zieke en gewonde exemplaren opvangt in een afgezet stuk bos, valt niets te zien. Na een half uur door het gaas staren is het mooi geweest. Ook van de zeldzame lynxen die een stukje hoger in het dorp een klein habitat beslaan, valt geen spoor te bekennen. De vrouwelijke parkopzichter vertelt dat het herdersdorpje in eerste instantie nogal protesteerde tegen de komst van de wolf. Het beest vormde immers een be-dreiging voor de schaapskuddes. Na veel inzet van lokale natuurbeschermers, kwa-men meer ‘schapen’ over de brug, met als gevolg dat de oeroude wolf inmiddels ver buiten de parkgrenzen zijn voetsporen achterlaat. Meer dan sporen valt er niet te ontdekken. Wie goed kijkt, kan wel – zeker rond de schemering- een vos vanuit de struiken zien rennen, edelherten zien grazen of wilde zwijnen tegen het lijf lopen. Er leven zo’n zestig zoogdier-, veertig reptiel- en driehonderd vogelsoorten in de wijde omtrek.


Sprookjesachtige filmset

Wel of geen dieren, het sprookjesachtige en diverse landschap maakt alles goed. De glooiende en robuuste bergtoppen, kronkelende smalle weggetjes en weidse ver-gezichten ademen een en al rust uit. De pittoreske dorpjes met hun spooky twist vullen het stilleven perfect aan. Veel bergdorpjes, zoals San Stefano di Sessanio, Calascio, Calascio della Rocca en Castel del Monte – zo’n 35 kilometer van provin-ciehoofdstad, L’ Aquila- zijn namelijk maar deels bewoond. Enerzijds heeft dat te maken met totale leegloop na de Tweede Wereldoorlog. Huizen werden aan flarden geschoten en er was te weinig werkgelegenheid, waardoor mensen gedwongen naar de stad vertrokken. Anderzijds is er veel schade aangericht vanwege de regel-matige aardbevingen, waarbij de schokken in 2009 aan bijna driehonderd mensen in L’Aquila het leven kostte. Wel zijn er steeds meer modale Italianen, Engelsen en Duitsers die een stukje grond kopen en een huis opknappen als vakantieverblijf. Toerisme is erg belangrijk voor de omgeving, maar op de een of andere manier is de Europese belangstelling zeer beperkt. Het toerisme trekt weer een beetje aan in het 12e eeuwse ‘linzendorp’ San Stefano, dat tijdens de Renaissance een machtige han-dels- en wolplaats vormde door de Piccolomini- en later De Medici-familie.

Het iets hoger gelegen bergstadje Castel del Monte was in 2010 even in rep en roer vanwege de opnamen voor The American (2010), de tweede film van topfotograaf en regisseur Anton Corbijn. Het dorp en haar omgeving vormde het schilderachtige decor van de thriller, met George Clooney en de Nederlandse Thekla Reuten in de hoofdrollen. Ook de prachtige ruïne van Rocca Calascio (1460m) in Abruzzo vormde de ideale filmset van Lady Hawke (1985) met Michelle Pfeiffer en Rutger Hauer. Het plateau van Campo Imperatore vormde zelfs in de jaren ’70 regelmatig een filmset voor diverse spaghettiwesterns, waarbij de zogenaamde Amerikanen gewoon werden vertolkt door Italiaanse acteurs.

Hop paardje, hop

Vanaf San Stefano is het mogelijk om paardrijtochten te maken met Claudio Mecoli als gids. Sinds een aantal jaren bezit hij een kleine kudde waarmee hij dagelijks groepjes op pad neemt. Ik frons mijn wenkbrauwen wanneer hij met twee kleine, tengere paardjes aan komt lopen. Moeten die smalle hoeven het ruige rotslandschap trotseren? Binnen vijf minuten blijkt de bezorgdheid loos alarm, want ondanks hun kleine voetjes bewegen de dieren zich met alle gemak over steile pa-den en ruige stenen. Ze zijn het gewend en barsten van de energie. Onderuitzakken in het zadel dus, teugels losjes in de hand en blind vertrouwen op het paard. Het geeft een ontstellend vrij gevoel om dwars door de uitgestrekte velden en heuvels te razen, waarbij geen levende ziel te bekennen valt. Hoewel, Claudio wordt achter-volgd door zijn trouwe metgezel, Budino. Wanneer hij zin heeft gaat dit jonge ezel-tje mee op pad. Op zijn dooie akkertje sjokt hij als een trouwe hond zijn baasje achterna, graast wat om vervolgens met een uitbundig sprintje zijn kudde bij te benen.

Na een flinke klim is het uitzicht vanaf Rocca Calascico over Gran Sasso Imperatore en Castel del Monte adembenemend. Het dorp vormt het hart van gele en grijze berggezichten die over lijken te vloeien in de horizon. De kronkelende weggetjes liggen er stil en verlaten bij en al dat moois is slechts een van de vele rijmogelijkheden in de omgeving. In het boekje The Sibyl, the Saint, and the sheperd, van Rodolfo Lorenzi, is ruim 839 (!) km ruiterpad omschreven die dwars door de Abruzzo nationale parken loopt.

Onstuimig Campo Imperatore

Een echte Gran Sasso-expert en goed gezelschap is (berg)gids, Lorenzo Baldi. De vrolijke Italiaan, die oorspronkelijk piloot was, ruilde eind jaren ’90 stad en vlieg-motoren in voor de kleine nederzetting van Calascio. Hier begint hij een knusse Bed & Breakfast en sluit zich als gids aan bij de outdoororganisatie Mountain Evolution in Abruzzo. Ook zet hij zich in voor een lokaal toeristenbureau, waardoor hij mede prima Engels spreekt. Met zijn olijke uitstraling, ranke postuur en natuurkennis is hij een geliefde bekende in wijde omtrek. Iedereen kent hem; één telefoontje is genoeg om een etentje te organiseren of een update te krijgen over de weercondities in de bergen. Eind september is de luchtstroom zacht en aangenaam bovenop het glooiende zandsteenplateau van Campo Imperatore, dat zich over 25 km uitstrekt. De top van de Corno Grande (2912m) straalt in het zonnetje. De zomerdrukte van pick-nickende wandelaars en gezinnen is voorbij. Loslopende en grazende koeien en paarden zijn hier de enige bewoners, evenals voorbijtrekkende schaapskuddes en hun herders. De grote witte Abruzzo-hond is een speciaal gekweekt ras dat haar kudde beschermt tegen wolven en andere roofdieren. Ze waken over ‘hun kroost’. Drijven laten ze over aan Bordercollie-achtige soortgenoten.

Half december ziet Campo Imperatore er heel anders uit door zeer onstuimig weer. Ondanks windkracht 7 en omhuld door een witte deken van mist, weerhoudt het Lorenzo Baldi niet om een fikse wandeling te maken. “Wat zal ik doen, mijn kompas gebruiken of mijn instinct? Ik denk dat geen van tweeën ons terug zal brengen naar de bewoonde wereld”, grapt hij. Ondanks de dichte mist die even plotseling weg-trekt als dat hij arriveert, weet de gids precies waar hij is. De wind huilt zoals de wolf zijn klaagzang ten gehore brengt. Vanuit zijn tenen joelt en giert hij op zoek naar een prooi. De natte sneeuw verandert in regen. Deze stormachtige kou is afzien en verfrissend tegelijk. De weg naar een hoger gelegen hotel, waar een klein skigebied ligt is nog open, maar het is onverstandig om verder te rijden. Een stuk verder stapt de gids uit de auto al wijzend naar de grond: “Kijk, dit zijn wolvensporen. Maar ze zijn allang verdwenen, op zoek naar beschutting.” He, weer niet dus…

Dansende bladeren

De andere kant van het berggebied heeft een heel ander aanzicht met haar kronkelende wegen en volle bos met uitzicht over de Adriatische zee en Pescara op zo’n 35 km afstand. Ook hier stormt het, de berkenbladeren dansen over de weg en tak-ken en kleine rotsblokken versperren de weg. Lorenzo Baldi zoekt het avontuur bij een minder bekend wandelgebied, aan de rand van Vado di Sole. Het bospad is smal en de gids verdwijnt tot zijn knieën in de bladeren. Het pad kronkelt omhoog en om-laag tot het na een half uur uitkomt bij een bijna droge rivier. Plots stapt Baldi met grote passen richting een rotsblok, zakt op zijn knieën en verdwijnt onder een dik bladerdek. “Ah, lekker fris bergwater. Ja, hier zit een verscholen fonteintje, moet je net weten.”Al klauterend over ruige rotsblokken is er enerzijds een prachtig uitzicht over lager gelegen dorpen, en anderzijds kijkt de hoge bergwand op ons neer. Goede conditie is met dit vele klimmen wel vereist. De vergane resten van een vliegtuigcrash en een klein monumentje van de piloot en een omgekomen berg-beklimmer tonen aan dat dit geen gemakkelijk gebied is. “Je kunt met goed materiaal binnen elf uur naar de top klimmen. Het is pittig en steil, kijk maar hoe dat voor sommigen afloopt”, schreeuwt Baldi tegen de wind in.

Buikglijden

De volgende ochtend lijkt de wind te zijn gaan liggen en dwarrelen de eerste echte sneeuwvlokken naar beneden. Schijn bedriegt, want tijdens een bezoek aan de ruïne van Rocca Calascio, breekt de hel los. Het smetteloze uitzicht verandert in een grauwgrijze sneeuwstorm. Het is wachten op beter weer, dat verschijnt rond het middaguur. Het plateau heeft een heel ander aanzicht gekregen nu het bedekt is met een verse sneeuwlaag en de mist is weggetrokken. “Hier gaan we omhoog. Zorg ervoor dat je je hak goed in de sneeuw boort en vermijd gladde ijsplekken. Het genieten kan beginnen!” Met een grote glimlach slentert Baldi bijna elastisch de berg op. De auto die in het dal aan de kant van de weg geparkeerd staat, verandert na een uur klimmen in een stipje. De bergtoppen komen dichterbij en het uitzicht wordt weidser. Adembenemend, wat een ruimte. Wanneer Baldi verder omhoog wil, om aan de andere kant de Corno Grande te spotten, slaat het weer in hoog tempo om in dreigende wolken. De afdaling gaat een stuk sneller, mede doordat Baldi half giechelend en buikglijdend naar beneden schiet.

Moedergebergte

Parco della Majella is ook een heerlijk onbekend wandel- en klimgebied, wat de bijnaam het moedergebergte heeft vanwege het heilige gesteente en mystieke sfeer. Hier woonden vele kluizenaars en zijn diverse hermitages en grotten te vin-den. Hier bevindt zich ook een van de belangrijkste klifwanden van Italië: Parete dell’ Orso, met ruim 250 uitgeruste klimroutes. Het park bestaat pas sinds 1995, waarbij na jaren ploeteren tegen de komst van een weg en skigebied de natuurbeschermers de strijd wonnen. Vanaf het dorpje Pianagrande rijdt gids John Forcone in een half uur over hobbelige weggetjes met de jeep naar het hoog gelegen reservaat, Valle del Orfento. Hoogtevrees is hier de grootste vijand, want de slingerende smalle paadjes komen langs hoge afgronden. Ook hier ben je alleen op de wereld, omringd door de bosachtige berginhammen. De kleine hermitage van San Giovanni dell’ Orfento vormt een spannende tussenstop. De legende luidt dat wie onder het zeer smalle gesteente kan schuiven, daadwerkelijk het kind van zijn ouders is. Lukt het niet, dan is de vader vreemd gegaan. Het schuiven over de stenen, zo’n twaalf meter boven de grond, voelt daarom als een overwinning.

Een stuk verder, na een tocht dwars door lagergelegen velden, ligt nog zo’n prach-tige hermitage: Ermo di S. Bartolomeo in Legio. Deze spectaculaire bergwand werd in de 10e eeuw uitgehakt en diende als kluizenaarsverblijf. Het symboliseert de ide-ale fusie tussen God en de natuur. Alleen de afdaling is al een avontuur, dalend over grote stenen, een riviertje overstekend, om vervolgens omhoog te klauteren en een stop te maken in het heilige gesteente. Bidden en studeren konden ze ongetwijfeld in alle rust. En ondanks alle lichamelijke inspanningen is dat ook precies de indruk die de natuur van Abruzzo achterlaat: ultieme rust en puurheid. Of zoals Lorenzo Baldi zou zeggen: “Een natuurlijk energieshot dat aandacht verdient.” 

abruzzo-hermitage
Het ‘moedergebergte’ van Majella.
abruzzo-hermitage-klim
Iemand maakt de oversteek van de hermitage van San Giovanni dell’ Orfento.

Outdoor Abruzzo

Mountain Evolution

Deze organisatie biedt diverse excursies en activiteiten aan zoals berg-& rotsbeklimmingen, free climb boven water, (sneeuw)wandelingen, langlaufen, skitochten, outdoor trekkings, mountainbiken, kayakken en klauteren in kloven en grotten. In elk seizoen zijn activiteiten te volgen in kleine groepjes, van een of meerdere dagen. info: mountainevolution.com

Voor meer informatie en contact met Lorenzo Baldi en het toeristenbureau Consorzio operatori del Gran Sasso, zie: gransassoitalia.it en altipianidelgransasso.com

Berenwatching & parkexcursies

Ecotur | Paolo Iannicca | Via Pave 9| ecotur.org| +39 3491491633| +390863912760

Paardrijden

 Claudio Mecoli | claudio.mecoli@gmail.com | +39 3476073353

Wandeltochten Majella

Majambiente, Caramanico Terme (PE), 65023, via del vivaio snc| majambiente@tin.it 
www.majambiente.it c/o|+39 085 92 2343| Zie ook: Centro Visitatori Valle dell´Orfento – CEA Paolo Barrasso.

Abruzzo praktisch

Vliegen

Vliegen kan vanaf Eindhoven met bijvoorbeeld Ryanair naar Ciampino is de goedkoopste optie. Maar niet de meest duurzaamste. Met de auto of trein kan ook, maar dan ben je paar dagen onderweg. Huur vanaf Rome eventueel een auto; (twee uur rijden via de A24, richting L’Aquila Est.) naar Gran Sasso en Parc Nazionale D’Abruzzo. Majella ligt verder weg. Tweede mogelijkheid: vliegen op Pescara, is stuk prijziger. Zie: ryanair.com. De bus rijdt vanaf het vliegveld ook naar Abruzzo: directe lijnbus naar Rome, metro B richting Tiburtina, vervolgens regiobus naar L’Aquila. Reistijd: 1,5 uur. Kosten: 25 euro totaal. Huur vanaf daar een auto.

Verblijf Abruzzo

Ondanks het beperkte toerisme zijn er vele prachtige kleinschalige hotels met uitstekende restaurants te vinden nabij Gran Sasso. Een aantal tips:

1. Monastero San Colombo

Strada Provinciale (vlakbij S. Stefano), Barisciano monasterosancolombo.com 
+390862899017 Dit ‘hemelse optrekje’’bevindt zich in een voormalig klooster en heeft zelfs een eigen kerkje. Tevens is er een uitstekende keuken met regionale gerechten, zoals heerlijke spaghetti al funghi met verse truffel. Er zijn maandelijks exposities en de kamers zijn stijlvol en classy ingericht.

2. B&B Acca Lascio

Via Preta Jerta, 10,  Calascio| gransassoski.it  | info@gransassoski.it | +08621965174 /3475572714 Verscholen tussen de middel-eeuwse huisjes van het sfeervolle borgendorp Calascio, ligt de Bed & Breakfast van Lorenzo Baldi. De nette kamers zijn geheel in sober Italiaanse stijl ingericht. Ontbijt wordt genuttigd in Baldi’s gezellige woonkeuken. Wie mee wil op excursie, is bij deze gids aan het juiste adres. Goede prijs/kwaliteit-verhouding.

3. Rifugio Rocca del Calascio

Loc. Rocca Calascio | rifugiodellarocca.it | reservation@rifugiodellarocca.it/ +393388059430 Sfeervolle cottages in mystieke stijl. Het halve spookdorpje ligt aan de voet van de befaamde gelijknamige ruïne en heeft prachtig uitzicht. Ook is er een nette slaapzaal voor een groep van 18 personen en biedt het uitstekende restaurant regionale gerechten en regelmatig klassieke concerten.

4. Residence Il Palazzo

G.D’Annunzio,  San Stefano | residenceilpalazzo.it | +3405525018 (Carla) De voormalige paardenfokkerij die tevens als rustplaats diende voor handelaren tijdens de Renaissance, is omgetoverd tot een soberchique restaurant en pizzeria, met regionale antipasti, heerlijke linzensoep en ravioli en ricotta. Het bijbehorende vroegere palazzo heeft acht verrassend grote en elegante antiek ingerichte kamers. Vraag de eigenaar vooral naar zijn ‘speciale drankjes op sterk water’, verzekerd voor een bijzondere ervaring….

5. Tholos Azienda Agrituristica

C. da Collarso 105 | Roccamorice (Majella) | agriparktholos.it  Een bijzondere ervaring is een intiem diner in een Tholos, een stenen hut waar geen cement is toe-gepast. Vroeger diende het als nachtverblijf voor herders. Dit restaurant en logeerverblijf, dat volledig eigen bereidde natuurproducten toepast van de eigen boerderij, beschikt over een Tholos.  

Deze reis is mede mogelijk gemaakt dankzij: Enit Italia, Regionale Abruzzo, Ryanair en alle nationale parken. Speciale dank aan Lorenzo Baldi en Franco di Martino.

Meer info over deze prachtige regio: abruzzoturismo.it

abruzzo-castel-del-monte
Een van de vele ‘spookdorpjes’ van Abruzzo.

TAGS

Vond je dit artikel leuk? Share it with the world!

Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter
Share on linkedin
LinkedIn
Share on email
Email

Lees meer verhalen en tips

Cape pangolin- Wildlife

Bescherming schubdier centraal in WWF-campagne

Het schubdier (pangolin) is het meest illegaal verhandelde zoogdier op aarde. Het …

Lees meer
camping-buitenland-mongoolse-yurt Outdoor

Tip Nederland: Buitenleven proeven in ontstress-hutten

‘t Buitenland is allesbehalve een gewone camping. Je slaapt er in Mongoolse …

Lees meer
jack-wolfskin-gadgetary-tas-vliegtuig Testtip

Testtip: Gadgetary Black Jack Wolfskin

Tekst: Angelique van Os | Foto’s: Henk Bothof Voor globetrotters zijn kleine …

Lees meer
nepal-chitwan-vulture-program Reistips

Nepal wildlife tip: Jatayu gieren restaurant

Gieren zijn niet de prachtigste of vriendelijkste vogels. Ze hebben een wat …

Lees meer