Amazone tijdloos vastgelegd door Sebastião Salgado

Topfotograaf Sebastião Salgado zonderde zich zes jaar af in de Braziliaanse Amazone. Hij fotografeerde de jungle, rivieren, bergen en de inheemse bevolking. Onlangs verscheen hierover het waanzinnige boek Amazônia (Taschen). Met honderden zwart-wit foto’s toont Salgado de puurheid van dit Aardse paradijs, wat steeds meer verdwijnt.

Tekst: Angelique van Os | Fotografie: Sebastião Salgado, all rights reserved.

sebastiao-salgado-amazonia-cover-taschen

Dat de Amazone de longen zijn van onze planeet is inmiddels tot veel mensen doorgedrongen. Maar dat schoonheid alsook kwetsbaarheid van de Amazone en diens ecosysteem zeer dichtbij elkaar liggen, dringt wellicht nog minder tot de massa door. Het leefgebied van de inheemse bevolking wordt steeds meer onder druk gezet en teruggedrongen. Oorzaken zijn bijvoorbeeld grootschalige bekapping, toenemende verwoestende bosbranden en multinationals die land opeisen. De van origine Braziliaanse fotograaf Sebastião Salgado (1944) zet zich al jaren actief in voor het natuurbehoud van de Amazone en diens oorspronkelijke bewoners. Hij zonderde zich zes jaar af met zijn vrouw en fotodesigner/editor Lélia Wanick Salgado in de diepe wildernis.

Salgado die al sinds 1980 het tropische regenwoud bezoekt, heeft het gebied drastisch zien veranderen. Toch toont hij in zijn nieuwe boek, Amazônia, hoofdzakelijk betoverende panorama’s van het dynamische landschap van Brazilië. Ook brengt hij een ode aan de pure levenswijze van de inheemse gemeenschappen die al duizenden jaren in het woud wonen. Het is dat pure en tijdloze paradijs dat op het netvlies blijft staan, want de ene foto is nog krachtiger en schilderachtiger dan de andere. En dat is misschien wel Salgado’s belangrijkste boodschap: dit moet geen tijdsdocument zijn van een verloren wereld. De Amazone moet blijven voortbestaan.

amazonia-sebastiao-salgado-jura-river
De Jura is met 2400 kilometer een van de langste rivieren in de Amazone.

Luchtfoto’s Amazone

Vanaf de eerste pagina’s neemt Salgado je gelijk mee op reis met zijn tijdloze zwart-wit beelden. De dramatische luchtfoto’s tonen het immense regenwoud. Soms omlijst door bergen en uitgestrekte plateaus. Het altijd terugkerende water vormt de rode draad en levensbron van de jungle. Om stil van te worden. Salgado zegt over dit Aardse paradijs: “Voor mij is het de laatste grens. Een mysterieus eigen universum, waar de immense kracht van de natuur kan worden gevoeld als nergens anders op aarde. Hier is een bos dat zich uitstrekt tot in het oneindige dat een tiende van alle levende planten- en diersoorten bevat, ’s werelds grootste afzonderlijke natuurlijke laboratorium.”

Xingu

Na bijna tachtig pagina’s op te gaan in de verstilde dynamische landschappen, komen vanuit de nevel de silhouetten van de Waurá vissers je tegemoet varen die leven het Xingu Indigenous Territory. Het is een van de zestien etnische groeperingen bestaande uit slechts zesduizend mensen. Zij leven tussen de Amazone bioom en de Cerrado savanne. Tussen de zestiende en negentiende eeuw hebben deze gemeenschappen veel aanvallen en epidemieën moeten trotseren. In 1965 waren er slechts nog 540 mensen over. Gelukkig volgde er in de jaren daarna een keerpunt en werd de inheemse bevolking verhuisd naar een veilige plek binnen het gebied, waardoor de populatie zich kon herstellen. —>>

Perfecte symbiose

Naast het dagelijks leven van de stammen uit Xingu brengt Salgado ook de Yanomami, Asháninka, Yawanawá en Zo’é stammen rijkelijk in beeld. De foto’s zijn enerzijds intiem en puur. Anderzijds zien we indianen in vol ornaat. Als verzamelaars, trotse krijgers en jagers, sluipend door het dichtbegroeide woud. Flink uitgedost tijdens rituelen met body paint, sieraden en veren hoofdtooien, waarmee ze de eeuwenoude tradities in eren houden.

Soms plaatst de maker een groep even buiten hun natuurlijke omgeving door een zwart doek als achtergrond te gebruiken. Reden hiervoor is dat hij schoonheid en unieke elegantie op de voorgrond wil plaatsen. Echter vormen de meeste portretten één geheel met het regenwoud. De symbiose tussen de ongerepte jungle en de pure, naakte mens lijkt voor elkaar gemaakt zoals het ooit bedoeld was. Dat maakt deze gemeenschappen niet primitief, eerder bewonderingswaardig. Dat ze dankzij de Amazone, dankzij de krachtige en voedselrijke natuur nog zodanig kunnen leven.   

amazonia-sebastiao-salgado-yawanawa-indianen
Links: Shaná Yawanawá beschildert het gezicht van zijn dochter Makashê. Rechts: Bela Yawanawá, uit het dorp Mutum, 2016.

Yanomami indianen

Salgado schrijft in zijn voorwoord dat hij zich tijdens zijn eerste bezoek aan de inheemse bevolking van de Yanomami indianen al snel op zijn gemak voelde. De Yanomami is met een populatie van circa 40.000 mensen één van de grootste etnische groeperingen in Brazilië en Venezuela. De onderlinge band was bepalend voor Salgado’s latere betrokkenheid.

Salgado besefte dat ondanks de verschillen in leefstijl, de locals dezelfde emoties ervoeren als hijzelf. De fotograaf werd geaccepteerd. Hij hervond zichzelf in de afgelegen dorpjes en kwam door deze mensen dichterbij het pure leven te staan. In de daarop volgende jaren leerde hij het bestaan in de jungle in al zijn verscheidenheid steeds beter kennen.  

Onze eigen fotograaf/ founder, Henk Bothof, heeft de Yanomami indianen ook bezocht en gefotografeerd, zoals je in deze photo story kunt zien.

sebastiao-salgado-amazone-yawanawa-indiaan-portret
Adão Yawanawá draagt een hoofdtooi van adelaarsveren. Zijn gezicht is beschilderd met het fruit van de genipboom, 2016.

Noodklok

Ook is er in het voorwoord en achterin bij de fotobijschriften veel achtergrondinformatie te vinden over de culturele geschiedenis. Dat geldt ook voor de kolonisatie en de impact daarvan op de inheemse bevolking. Bekering tot het Christendom en de komst van ziekten vormden ernstige bedreigingen door de eeuwen heen. Waar destijds het dichtbegroeide woud nog bescherming bracht aan mens en dier, is daar mede door de klimaatverandering, ontbossing, zure regen en wereldwijde CO-2 toename, anno 2021 al 20 procent van verloren gegaan. Hierdoor wordt de ecologische balans ernstig verstoord. En dat kan drastische gevolgen hebben, zelfs buiten de Latijn Amerikaanse grenzen, zegt Salgado in zijn boek. Salgado luidt dus tussen de regels door de noodklok.

Immense omvang regenwoud

Het gebied van de inheemse bevolking binnen de Amazone beslaat ongeveer 25 procent van de totaal oppervlakte van het regenwoud. De omvang is immens. Alleen de Yanomami indianen leven al in een gebied zo groot als Engeland. Sommige van de stammen die Salgado vastlegde leven nog zoals ze duizenden jaren geleden deden, terwijl anderen al wat meer verwesterd zijn. Ook zijn er nog circa honderd gemeenschappen die nog nooit contact met de buitenwereld hebben gehad.  

Streng toezicht

Gelukkig zijn – in tegenstelling tot de VS, Canada en Australië- de indiaanreservaten in Brazilië nog wel intact. Dat komt hoofdzakelijk door de erkenning van de overheid, vóór het bewind van president Bolsonaro. Daarnaast houdt de FUNAI, de Nationale Indiaanse Associatie van Brazilië, streng toezicht op al het contact tussen de inheemse gemeenschappen en buitenstaanders. Echter is maar de vraag in hoeverre de bescherming in de toekomst stand houdt omdat de huidige regering andere belangen heeft en minder waarde lijkt te hechten aan de inheemse bevolking. —>>

Toestemming

Salgado heeft in ieder geval nauw samengewerkt met de FUNAI-organisatie. Alle bezoeken zijn door hen georganiseerd. In een interview met The Guardian benadrukt Salgado dat de mensen altijd toestemming is gevraagd om hen te bezoeken en vervolgens te fotograferen. Overigens waren het complexe trips, waarbij een heel team van specialisten (antropologen, crewleden en een chefkok) en ‘bush captains’ meereisden. Om het dagelijks leven van de indianen zo min mogelijk te verstoren, verbleef de fotograaf met zijn mensen weken lang aan de rand van de dorpjes waar ze hun eigen levensmiddelen opsloegen. “We wilden de gemeenschappen niet belasten met onze voedselbehoeften”, licht Salgado toe. Daarnaast onderging het team altijd vooraf een grondige medische check en namen ze altijd geschenken mee.

Hele onderneming

Tevens waren de tochten door de wildernis niet altijd zonder risico. Salgado verloor bijna zijn oog en verdraaide zijn knie waardoor hij later in Parijs geopereerd moest worden. Ook was de fotograaf en zijn team soms dagen onderweg per boot en vervolgens te voet om de afgelegen dorpen te bereiken. Soms waren bepaalde gebieden alleen bereikbaar per helikopter. Een hele onderneming, dat terugblikkend buitengewone odyssees moet zijn geweest.

Veelzeggend

De foto’s van Sebastião Salgado raken niet alleen door het persoonlijke verhaal. De oprechte emoties zijn veelzeggend. Daarnaast zijn de foto’s technisch, qua compositie en lichtgebruik ook prachtig in balans. En afwisselend, de ene keer zien we een statisch, indringend portret, de andere keer spelende blije kinderen of actie tijdens de jacht of een officiële ceremonie. En de landschappen worden steeds afgewisseld met de verschillende stammen. Maar hoe kan het ook anders, Sebastião Salgado heeft inmiddels een iconische status behaald en misschien is zijn geliefde Amazônia wel de kroon op zijn werk.

amazone-sebastiao-salgado-taschen-cover


Sebastião Salgado, Lélia Wanick Salgado | Hardcover (35.8 x 26 cm) | 528 pages, XL | Prijs: €100 | ISBN 978-3-8365-8510-1 (Engels) | Ook verkrijgbaar in het Duits, Frans, Italiaans, Spaans en Portugees. | Uitgeverij: Taschen |

Bij elk gekocht boek plant Taschen een zaadje voor een nieuwe boom. Taschen is een klimaatneutrale uitgeverij. 

amazone-sebastiao-salgado-ashaninka-indianen
Links: Yara Asháninka. Door de smalle verfstrepen is duidelijk dat ze nog niet gehuwd is, 2016. Rechts: Ana Shina Asháninka. Zij draagt herkenbare gezichtsverf voor jonge meisjes, 2016.

Expositie Amazônia

Naast het waanzinnige boek is er in Salgado’s woonplaats Parijs, nog tot en met 31 oktober de gelijknamige expositie te zien in Cité de la Musique Philharmonie De Paris. De tentoonstelling wordt ondersteund met documentaires over de inheemse bevolking. Ook zijn er immense projecties en is er de speciale soundtrack a Symphony-world gemaakt. Jean-Michel Jarre gebruikt hiervoor geluiden uit het landschap, zoals bewegende bomen, het roepen van dieren, vogelzang, kabbelend of bruisend water en krakende bergen. Bekijk onze TIP voor meer informatie. 

Achtergrond Sebastião Salgado

Sebastião Salgado begon zijn carrière als professionele fotograaf in Parijs in 1973. Hij werkte daarna samen met de fotobureaus Sygma, Gamma en Magnum Photos. In 1994 richtte hij samen met zijn vrouw Lélia Wanick Salgado Amazonas Images op, dat nu hun studio is. Hier wijdt hij zich exclusief aan zijn werk. Salgado’s projecten zijn te zien geweest in vele exposities en boeken, waaronder Sahel. L’Homme en détresse (1986), Other Americas (1986), Workers (1993), Terra (1997), Migrations (2000), The Children (2000), Africa (2007), Genesis (2013), The Scent of a Dream (2015), Koeweit, een woestijn in brand (2016) en Gold (2019).

Kijk HIER voor meer boeken van Salgado.

TAGS

Vond je dit artikel leuk? Share it with the world!

Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter
Share on linkedin
LinkedIn
Share on email
Email

Lees meer verhalen en tips

pauliina-syrjälä-ulla-nikula-muziek-van-finland-rik-van-boeckel-kopie Mensen & Cultuur

Muziek van Finland: eeuwenoude instrumenten blijven geliefd

Finland staat bekend om rust en ongerepte natuur. Maar door de wat …

Lees meer
kaapverdische-muziek-arlinda-lima-rik-van-boeckel Mensen & Cultuur

Kaapverdische muziek brengt verbinding

Cesária Évora (1941-2011) maakte Kaapverdische muziek wereldberoemd. Haar spirit en die van …

Lees meer
banksy-malaga-expo-brussel-2021 Mensen & Cultuur

7 x kunst deze zomer: van Bansky en jazz tot Sebastião Salgado

Lange leve kunst! Eindelijk mogen we weer naar exposities, festivals en concerten …

Lees meer
lysefjord-stavanger-noorwegen-jpg (muziek)Festivals

Noorse jazz: avontuurlijke zoektocht naar onbekende

Ze zijn nieuwsgierig, avontuurlijk en eigenzinnig. Noorse musici uiten dialogen tussen folklore, …

Lees meer