Frans Lanting, beeldvertaler met kritisch oog

Als iemand de schoonheid van de aarde in al haar facetten weet vast te leggen, dan is Frans Lanting (1951) dat wel. De befaamde fotograaf luidt al jaren de noodklok met zijn eigenzinnige beelden, die uit meerdere lagen bestaan. Ook is hij ambassadeur van het WWF en presenteerde hij zijn nieuwe boek Into Africa. Angelique sprak begin 2017 met Frans Lanting over de essentie en levenskracht van de natuur.

Tekst: Angelique van Os | Fotografie: Frans Lanting

Ze staart je nieuwsgierig en doordringend aan. Onderzoekend, alsof ze vraagt: wie ben je? Wat doe je? Poserend tegelijk, met haar sierlijke arm over haar ene oog. Het portret van het bonobo-vrouwtje brengt haar karakter tot leven en geeft het beeld een mysterieuze lading. “Ik werkte in Congo aan een boek over bonobo’s met prima-toloog Frans de Waal. Hiervoor verbleef ik ook een periode bij deze apen in gevan-genschap, waardoor ik allerlei subtiliteiten kon bestuderen en vastleggen die in het oerwoud onmogelijk zijn vanwege slecht licht en doordat de dieren hoog in de bomen zitten. De serie intieme portretten contrasteren het natuurlijke gedrag in de jungle.” Frans Lanting praat gepassioneerd over zijn werk. Het is slechts een van de ontelbare parels van de befaamde fotograaf.  

Al jaren vormt hij samen met zijn vrouw, Christine Eckstrom, een sterk team. Ze zijn altijd onderweg. Camera’s in de aanslag of dicht in de buurt, want je weet nooit wat je onderweg tegenkomt. Uren, soms dagenlang zit het echtpaar verscholen en gecamoufleerd in de bush, wachtend op dat ene moment. Of ze dragen hittebe-stendige pakken die beschermen tegen lava spuwende vulkanen en trotseren de kou in het ruige Antarctica. Eckstrom schrijft veelal Lanting’s boekteksten, verzorgt de verhalen achter zijn fotografie en documenteert films van hun avonturen. Thuis-basis van het echtpaar is Santa Cruz, Californië, hoewel ze zich constant bewegen tussen de zeven continenten. Hoe compenseren ze al die vlieguren met de kwets-baarheid van de aarde? Lanting: “Dat is lastig, maar als wij niet ter plekke onder-werpen kunnen vastleggen, dan blijft het verborgen. Onze wereld is te klein ge-worden, terwijl de problemen te groot zijn om niet te delen. Als we mensen niet kunnen engageren wat er gebeurt, dan is alles verleden tijd. Wij vinden dat de kosten het waard zijn.”

Vensters

In 2016 was de fotograaf even terug op vertrouwde bodem, in Rotterdam, waar hij opgroeide. Hij opende zijn eerste overzichtsexpositie van 40 jaar werk: Dialogues with Nature. De succesvolle expositie stelde zes thema’s centraal, waarbij continue gesprekken met natuur, mens en dier in al haar facetten de rode draad vormden. En wellicht verrassend, want de passie voor fotografie begon met een impressie van de vier jaargetijden in het Rotterdamse, Kralingse bos, beïnvloed door interesse voor Japanse Haiku-(natuur)dichters. Lanting verruilde halverwege de jaren 1970 zijn studie milieueconomie aan de Erasmus Universiteit voor het bestaan als natuur-fotograaf.

Dat zijn werk snel opviel en wereldwijd furore maakte bij diverse media, komt niet alleen door zijn oogstrelende en persoonlijke beelden. Zijn signatuur is veelal twee-ledig, vanwege een dieperliggende boodschap. Hierbij staat respect voor de Aarde altijd op de eerste plaats. “De essentie van natuur is een levenskracht. Het houdt de mens in stand en natuur is een proces van constante verandering. De schoonheid is belangrijk als een esthetische buitenlaag, maar ik wil mijn verhaal kwijt. Natuur vormt voor mij een totaliteit die mensen en het leven omhult. Mijn visie daarop is bijvoorbeeld uitgewerkt in het project Leven, een reis door de tijd (2006)”, aldus Lanting. In dit project zijn levensvormen van de oerknal tot het heden op zeer kleur-rijke wijze verbeeld. De fotograaf ziet zichzelf volgens eigen zeggen als een beel-dend kunstenaar omdat hij dezelfde principes toepast. “Ik werk met lijnen, vormen, patronen, kleuren, harmonie, contrast, enzovoort. Ik probeer foto’s te maken die kunnen fungeren als vensters die de kijker meeneemt naar een wereld waarvan ze misschien niet weten dat die bestaat en überhaupt relevant is. Ik laveer tussen de wereld van beeldende kunst en communicatie.”

into-africa-frans-lanting

Into Africa Limited edition

frans-lanting-boek-into-africa

“De essentie van natuur is een levenskracht. Het houdt de mens in stand en natuur is een proces van constante verandering”

Belangrijk werkveld

Zo is Lanting ambassadeur van het Wereld Natuur Fonds, en richt hij zich bij-voorbeeld samen met de stichting op het in beeld brengen van problemen en bedenken van oplossingen voor de toenemende klimaatveranderingen in het hoge noorden. Ook Afrika vormt een belangrijk werkveld, waarbij het vraagstuk van leefruimte van groot wild centraal staat. Want, zo vraagt Lanting zich terecht af, blijft er nog wel voldoende ruimte over voor olifanten, neushoorns en leeuwen bijvoorbeeld? En hoe blijft de balans behouden tussen mens en dier, wanneer de bevolking zich steeds meer en dichter vestigt rond de Nationale Parken?

Dat laatste onderwerp sluit in zekere zin ook aan bij een project over biodiversiteit dat hij presenteerde aan het begin van de 21e eeuw. Hierbij vroeg hij zich af hoe het verder moet met de levende planeet en al haar ontwikkelingen en problemen, beïn-vloed door de aanwezigheid van de mens. Denk aan het uitsterven, alsook het ont-dekken van nieuwe diersoorten, en het samenleven in een wereld die gedomineerd wordt door menselijke activiteiten.”

Kritiek tijdsbestek

De expositie in Fotomuseum Rotterdam is inmiddels ruimschoots achter de rug, en zijn nieuwe boek, Into Africa, waarin hij de wonderen van dit continent met zijn lens vastlegde, verscheen half oktober. De dialogen gaan echter door. Lanting is een positief mens, maar benadrukt dat zijn doelen constant veranderen door snelle technologische ontwikkelingen en globale problemen, zoals klimaatverandering, natuurbehoud en de bedreiging en het uitsterven van dier- en plantensoorten. De stijgende bevolkingsgroei en de toenemende consumptie van stroom, energie en grondstoffen zijn bijvoorbeeld enorme vraagstukken die internationaal meer aan-dacht moeten krijgen. “Dit verbruik kan niet eindeloos doorgaan. Onze levende planeet is eindig. We moeten meer actie ondernemen, want we zitten in een kritiek tijdsbestek. In de komende tien, twintig jaar, moet er ontzettend veel gebeuren om deze problemen om te buigen naar een trend die een duurzamere samenleving kan opleveren. Om naast mijn fotografie persoonlijk iets te kunnen bijdragen, werk ik samen met organisaties die dergelijke onderwerpen bespreekbaar maken en op-lossingen hiervoor aanreiken, zowel op globaal als op lokaal niveau.”

Technische innovatie

Ook ontwikkelt de techniek van fotografie en communicatie zich in een stroom-versnelling. Vroeger was het werken in de doka een soort kluizenaarsbestaan; fotografen brachten er uren alleen door. Tevens duurde het soms maanden voordat een publicatie volgde. Nu is het een druk op de knop en het beeld staat bewerkt en al, op social media zoals Instagram. Zeker bij Frans Lanting: “Binnen 48 uur ontvang ik na een post bijna een miljoen reacties. Ik gebruik mijn smartphone dan ook veel; het is een stuk spontaner. Maar camera’s zijn gereedschap; originaliteit en concept-en moet je zelf bedenken.” Zelf gebruikt hij fotografie als beeldtaal: iedere losse foto vormt een gedachte. Aan elkaar geregen, levert het zinnen op en als serie vormt het een verhaal. “Ik werk nu onder andere aan een serie panorama’s gemaakt met mijn telefoon. Het is een digitale impressie van stadsgezichten die de behoefte aan ener-gie en mobiliteit centraal stellen. Dit plaats ik tegenover de laatste geïsoleerde gebieden waar de natuur nog zelf haar weg vindt, maar waar ondanks dat, mense-lijke invloed aanwezig is.”

Volgens Lanting zijn er weinig vergelijkbare professies die zo fundamenteel beïn-vloed zijn door innovatie als dat van een fotograaf. Keerzijde is dat het beroep onder druk staat, omdat iedereen een camera binnen handbereik heeft. Een feit wat niet tegen te houden is, maar waar fotografen nog creatiever mee moeten omgaan, meent Lanting.“Ik fotografeer zowel beredenerend, vanuit mijn ervaring en concep-ten, als infinitief. Die twee elementen samen kunnen ervoor zorgen dat er mooie dingen gebeuren. Echter heb je de totstandkoming van een foto niet altijd onder controle, want de natuur laat zich niet regelen. Soms heb je ook een stukje geluk nodig.”

frans-lanting-into-afrika-expositie
Foto: overzicht expositie Diaglogues with Nature, Rotterdam 2016. Fotografie: Henk Bothof


man-met-elephantbird-ei-madagascar-frans-lanting
Foto uit de beroemde Madagaskar serie, waarbij een man een zeldzaam ei van de uitgestorven Olifantsvogel beschermt.

Wereldwijde discussie

De gelaagdheid van Lanting’s werk is bijvoorbeeld goed zichtbaar in het baanbrekende pionierswerk op Madagaskar halverwege de jaren 1980, dat wederom gepubliceerd werd in National Geographic Magazine. Neem het in-dringende portret van een Afrikaan met een enorm ei. Het beeld werkt bijna hypnotiserend door de krachtige belichting en donkere lucht, omringd door sur-realistische bomen op de achtergrond. “Deze man houdt een ei vast van een uit-gestorven Olifantsvogel die alleen voorkwam op Madagaskar. Achter hem zie je kenmerkende bomen, die destijds al in toenemende mate verdwenen door milieu-problemen”, licht Lanting toe. Een ander voorbeeld uit dezelfde serie is een bruin heuvellandschap. Op het eerste gezicht ziet het er fraai uit, maar schijn bedriegt: “Dit is een schrijnend beeld, want niet lang voor mijn komst stonden deze heuvels nog vol met bomen. Alles is omgekapt. Toen we deze serie voor het eerst publi-ceerden in NG, waren dit precies de beelden die nodig waren om een wereldwijde discussie op gang te brengen over de milieuproblematiek op het eiland.” De dialoog met de natuur veranderde, want Lantings persoonlijke inzicht verschoof naar een internationaal publiek van destijds zo’n 20 miljoen lezers.

Levensles

De dialogen vormen een levensles van het werken in en met de natuur. Lanting vindt het belangrijk om die lessen en ervaringen door te geven aan mensen en jonge(re) generaties die zijn werk zien en interessant vinden. Een signatuur dat inmiddels door jongere generatiefotografen is overgenomen is zijn beroemde werk Oog in Oog. Vanaf de jaren 1990 bracht hij de persoonlijke karakters van dieren tot leven door hen bloot te leggen met intense close-ups. “Het is heel span-nend om dieren fysiek van dichtbij te bekijken. Ik betreed daarbij een andere wereld binnen, waar andere gedragsregels gelden. Daar moet ik me aan houden en omdat ik dit al zo lang respectvol doe, gaat me dit op een natuurlijke, intuïtieve wijze goed af.”

Het boek Into Afrika verbeeldt de wonderen van Afrika’s wildernis, vastgelegd door de ogen van Lanting, wiens foto’s een duurzame weergave geven van het oeroude erfgoed van het continent — en wat op het spel staat in de eenentwintigste eeuw. Lanting’s werk toont de meest gevierde landschappen der aarde, van het adembenemende uitzicht op de vlaktes van de Serengeti, de waterwildernis van de Okavango-Delta in Botswana, tot de betoverende woestijnen van Namibië, de verbijsterende jungle van Congo en het wonderlijke eiland Madagaskar.

De Nederlandse uitgave van Into Africa is te verkrijgen bij National Geo-graphic en Fontaine Publishers. Verder is de Engelstalige, gelimiteerde Collectors uitgave beschikbaar met 106 full-color foto’s en in totaal 224 pagina’s. Er zijn slechts 250 gesigneerde exemplaren gedrukt. Prijs: $350 USD + shipping. Kijk hier voor meer info en om het boek te bestellen. 

Ook probeert hij met zijn eigen WNF-Frans Lanting Photo Award door middel van storytelling amateurfotografen en natuurliefhebbers te inspireren. Lanting: “De prijsvraag is weer een andere manier om een dialoog aan te gaan, ook met mij. Mensen die interessante foto’s insturen, krijg ik te zien en daarop volgt gegaran-deerd mijn antwoord.” Dat gaat verder dan alleen de geselecteerde foto’s, want Lanting gaat ook met de winnaars op pad en aan het werk, zo gaf hij in voorgaande edities een workshop bij de Oostvaarderplassen.

’s Winters is het echtpaar Eckstrom/Lanting regelmatig op expeditie naar het hoge noorden. Zoals begin dit jaar, waar ze in Antarctica met een exclusief reisgezelschap van biologen, natuurbeschermers en geïnteresseerden het ijs van dichtbij vastleg-gen zoals ontdekkingsreiziger Ernest Shackleton en expeditie-fotograaf Frank Hurley dat begin 20e eeuw deden. Met een analoge camera van bijna honderd jaar oud, wel te verstaan! “Ja, het is back to basics”, grinnikt de fotograaf voorafgaand aan zijn trip. “Dat is heel spannend fotograferen, met ruige weeromstandigheden, zonder dat je het resultaat kunt zien. Maar ik kan niet wachten om die uitdaging aan te gaan en het uiterste uit mezelf en mijn camera te halen.”

frans-lanting-into-africa

TAGS

Vond je dit artikel leuk? Share it with the world!

Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter
Share on linkedin
LinkedIn
Share on email
Email

Lees meer verhalen en tips

Cape pangolin- Wildlife

Bescherming schubdier centraal in WWF-campagne

Het schubdier (pangolin) is het meest illegaal verhandelde zoogdier op aarde. Het …

Lees meer
camping-buitenland-mongoolse-yurt Outdoor

Tip Nederland: Buitenleven proeven in ontstress-hutten

‘t Buitenland is allesbehalve een gewone camping. Je slaapt er in Mongoolse …

Lees meer
jack-wolfskin-gadgetary-tas-vliegtuig Testtip

Testtip: Gadgetary Black Jack Wolfskin

Tekst: Angelique van Os | Foto’s: Henk Bothof Voor globetrotters zijn kleine …

Lees meer
nepal-chitwan-vulture-program Reistips

Nepal wildlife tip: Jatayu gieren restaurant

Gieren zijn niet de prachtigste of vriendelijkste vogels. Ze hebben een wat …

Lees meer