Natuurtip | ‘Vergeten’ Bargerveen: nat, ongerept natuurschoon

Bargerveen is een uniek stukje natuur. Het gebied ligt aan de Duitse grens, vlakbij de Drentse vlinderstad Emmen. Bargerveen is een van de weinig overgebleven hoogveenlandschappen van Nederland, waar stilte en een eigen uitgestrekte vegetatie de boventoon voeren.

Tekst & fotografie: Angelique van Os

bargerveen-natuurpark moor-meerstalblok-moeras-drenthe

Bij elke stap voel ik de grond meedeinen. Alsof ik over een levend, bewegend organisme loop. Dat klopt indirect ook, want het Bargerveen ademt. Verder is het oorverdovend stil. Niets dan uitgestrekte vlakten, met af en toe wat bomen waar soms wat schapen onder schuilen.

Boertangermoeras

Het Bargerveen is een moerasachtig gebied, dat van oudsher dateert uit het Holo-ceen, bijna twaalfduizend jaar geleden. In slecht afwaterende gebieden ontstonden kleddernatte hoogvenen zoals het Bourtangermoeras, waarvan Bargerveen een zuidelijke tak is. Het Boertangermoeras was tot het midden van de negentiende eeuw met 1200 km2 het grootste samenhangende hoogveengebied van Midden-Europa. Het was een onherbergzaam en duister gebied, wat mensen liever niet opzochten.

Natuurpark Moor-Veenland

Bargerveen telt 2500 hectare en ligt aan de rand van het dunbevolkte Drentse Schoonebeek en Witteveen. Het is onderdeel van het Nederlands/Duitse Natuurpark Moor-Veenland. En is onderverdeeld in drie reservaten: het Meerstalblok, het Amsterdamsche Veld (volledig afgegraven, met deels een uitloper van de Hondsrug) en het uitgestrekte Schoonebeker Veld (afgescheiden weidepercelen).

Meerstalblok

Door de eeuwen heen is het gebied erg veranderd. Er ontstond vanaf 1900 bebouw-ing en industrie werd aangelegd. Veen en turf werden veelvuldig gewonnen, waar-door er tot 1992 weinig van het landschap overbleef. Het gebied was grotendeels ongeschikt door veengroei van sterke ontwatering. In 1968 stak Staatsbosbeheer daar een stokje voor en kocht het laatste stukje levend hoogveen op: het Meerstal-blok. Inmiddels floreert de natuur weer die in oude staat hersteld wordt, en biedt een mozaïek van percelen van een verschillend karakter. 

bargerveen-natuurpark moor-meerstalblok-dode bomen-drenthe
Meerstalblok
bargerveen-natuurpark moor-meerstalblok-water en moeras
Waterpartijen Meerstalblok
bargerveen-natuurpark moor-meerstalblok-veenmoeras-dode-bomen-drenthe
Surrealistisch schouwspel in het Hoogveen.
bargerveen-natuurpad-meerstalblok
De Tormentilplant groeit hier in overvloed.

Intact

In het Meerstalblok voeren boekweitgreppels en meerstallen de boventoon. Hier is het veen nooit afgegraven en vind je dus nog intacte meerstallen. Een meerstal is een natuurlijk gevormde plas, ontstaan in actief, levend hoogveengebied dat wordt gevormd door een hoge veenbult. Het water wordt geloost op een lagere, vaak zanderige plek.

Knooppunten

Het is heerlijk zwerven door dit afwisselende gebied over het wandelnetwerk, dat bestaat uit vele knooppunten. Het zijn geen routes, maar de knooppunten kun je aan elkaar verbinden, waardoor je hier gemakkelijk twintig kilometer kunt lopen.

Surrealistisch schouwspel

Bij sommige van de meerstallen zie je een proces van vertering, een opslag van houtige gewassen zoals berken. Hierdoor is het vergraven hoogveen de afgelopen jaren een stuk voedselrijker geworden. De tientallen dode berkenbomen vormen echter een surrealistisch schouwspel in de veenmeertjes. Alsof Salvador Dali een levend kunstwerk heeft gecreëerd. Ik kan er uren naar kijken.  

Flora en fauna

Gelukkig is het Bargerveen ook juist rijk aan flora en fauna, waarvan sommige soor-ten alleen hier voor komen. Dat komt uiteraard door de speciale grond. Zo zijn er circa 25 soorten dagvlinders, zoals de zeldzame Aardbeivlinder. Deze vlinder is afhankelijk van de Tormentil plant, die hier in overvloed groeit. Staatsbosbeheer wacht met maaien tot de gele bloemen van het plantje zijn uitgebloeid en de vlin-ders hun eitjes hebben gelegd. 

Voedselrijkdom

Sommige planten groeien goed in een natte omgeving, zoals veenmossen. Deze planten zie je dan ook overal  rond het Bargerveen. Ook de (eenjarige) wollegras, herkenbaar aan de witte vlokken in het veenprofiel, komt veelvuldig voor. De voed-selrijkdom van ondergrond en water zijn bepalend voor de samenstelling van de begroeiing van het landschap. Ook zijn er droge, heide gedeelten en het Schoonebekerveld bestaat naast veen ook uit bovenveengraslanden.

HOOG-LAAGVEEN|| De ontstaanswijze van hoog- en laagveen zorgt voor het onderscheid. Zo ontstaat Laagveen wanneer de vegetatie onder het bereik van voedselrijk (grond)water ligt. Bij hoogveen is het tegenovergestelde van toepassing: het floreert door voedselarme om-standigheden onder invloed van veel regenwater. Hoogveen trekt veen-mossen aan, die regenwater als een spons vasthouden.  

bargerveen-natuurpark moor-meerstalblok-koeien-drenthe jpg
Runderen kunnen hier ongestoord grazen.
bargerveen-drenhte-wegbewijzering
Door heel het natuurgebied zijn dergelijke paaltjes te vinden die de knooppunten van het wandelroutenetwerk aan elkaar verbindt.

Drentse savanne

Bargerveen telt ook zo’n 300 soorten vogels, zoals de velduil. Met een beetje mazzel kun je hem spotten, want in tegenstelling tot zijn soortgenoten jaagt hij overdag. De velduil is echter nergens te bekennen tijdens mijn wandelingen, maar ik zie regelmatig buizerds naar beneden duiken, op zoek naar muisjes. Ook de levend-barende hagedis, bruinrode heidelibel en gladde slang schijnen hier te leven. Vanaf het uitkijkpunt tuur ik over de Drentse savanne. Opeens zie ik twee reeën onder een boom wegrennen. Verder niets dan stilte en langgerekte percelen, met in de verte windmolens aan de Duitse kant van het park.

Zwart- versus witveen

De heuvel van het uitkijkpunt bestaat uit meerdere veenlagen. Onderaan bestaat de grond uit zwartveenpakket (4.000 v. Chr), terwijl het boven uit witveen bestaat (500.v Chr.). Hoogveen bestaat namelijk uit diverse op elkaar gestapelde lagen plantenresten, die in duizenden jaren zijn gegroeid. Er zijn plekken in het Barger-veen dat het veenpakket wel tien meter dik is. Witveen werd gebruikt voor het verbeteren van dalgronden na de vervening en voor turfstrooisel. Dit weinig vergaande mosveen toont een veenlandschap met slenken en een hoge veen-waterstand. Zwartveen is goede turf en sterk vergaand mosveen, die leeft onder voedselarme, snel verzurende condities.    

Verstilling

Er zijn weinig ongerepte plekken in Nederland waar zoveel ruimte is. En op een doordeweekse dag, buiten het hoogseizoen kom je weinig andere wandelaars of fietsers tegen. Om te fietsen is het gebied wellicht wat eenzijdig, omdat je nergens echt kronkelpaadjes hebt, dan wel dicht op de vegetatie zit. Maar het struinen over de heidevelden, het opnemen van de sterke, aardse geur en het zien van de natte, ruige natuur, brengt heerlijke verstilling van een stukje ‘vergeten’ Nederland.  

SCHAAPSKOOI BARGERVEEN || Even buiten Weiteveen (Ambachts-weg 3-4), aan de rand van het Hoogveengebied, staat sinds 2018 de grootste schaapskooi van Nederland. Er is een hypermoderne energie neutrale stal voor ruim duizend schapen en ruim honderd runderen, die je zo aan het einde van de middag naar binnen kunt zien gaan. Vanaf twee balustrades kun je vanaf het dak beneden kijken naar de stal.

RESTAURANT WOLLEGRAS || Nog mooier uitzicht heb je vanaf Restaurant Wollegras, dat tegenover de Schaapskooi ligt. Het trendy restaurant, sluit door de grote raampartijen en het ruime terras naadloos aan op de omliggende weilanden. Lunchen en dineren in het groen! Het is een heerlijke plek, waar verse, ambachtelijke seizoengerechten en dranken op het menu staan. Als je er eenmaal zit, ga je met tegenzin weg.     

WATERBEKKENS || Aan de rand van Bargerveen Noord en grenzend aan het Meerstalblok, liggen twee waterbekkens: het Hoog- en Laagwaterbekken. Deze twee spaarbekkens zijn aangelegd tussen 2003 en 2006. Er ligt circa 50 kilometer aan dam in dit gebied. Op jaarbasis wordt zo’n 1.500.000 kuub aan schoon water uit het Bargerveen opnieuw gebruikt. De bekkens trekken veel vogelsoorten aan, die hier regelmatig neerstrijken om te rusten en te broeden.  

TIPS || Wie een weekendje het Hoogveen wil ontdekken, kan in de omgeving prima terecht bij diverse hotels. Aanrader is het kleinschalige Wellness Hotel & Golf Resort ZuidDrenthe (Erica). Ook zijn er andere activiteiten en musea in de buurt die onderdeel uitmaken van de zogenaamde Veenpoorten zoals het Emsland Moormuseum, het VeenPark, het Van Gogh-huis en het Smalspoormuseum. Staatsbosbeheer biedt diverse natuurexcursies aan.

TAGS

Vond je dit artikel leuk? Share it with the world!

Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter
Share on linkedin
LinkedIn
Share on email
Email

Lees meer verhalen en tips

bonaire-zoutpan-pekelmeer-dos-winkel Reistips

Bonaire: 6X mooiste plekken, van duikspots tot zoutpiramides

Het Caraïbische eiland Bonaire heeft een unieke natuurlijke schoonheid. Het staat bekend om haar …

Lees meer
mondkapje-pacsafe-facemask-reisartikelen Tips gadgets

Testtip | Pacsafe mondkapje

Dat reizen er nu letterlijk heel anders uitziet door het gebruik van …

Lees meer
wanderlust-europe-gestalten-great-hikes Tips Fotografie & Reisboeken

Wanderlust Europe, dwalen door desolate landschappen

We vergeten soms hoe mooi ons eigen continent is. In het koffietafelboek …

Lees meer
Cape pangolin- Wildlife

Bescherming schubdier centraal in WWF-campagne

Het schubdier (pangolin) is het meest illegaal verhandelde zoogdier op aarde. Het …

Lees meer