Tip: 15 x Friuli’s vele gezichten

Friuli Venezia Giulia is vooral bekend vanwege badplaats Trieste. Binnen deze Noordoostelijke regio in Italië heeft het gebied wellicht minder faam, maar genoeg te bieden: een mix van Italiaanse, Sloveense en Oostenrijkse tradities, authentieke stadjes als Udine en Cividale, natuurschoon in de Dolomieten én strandplezier rondom badplaats Lignano.

Tekst & foto’s Angelique van Os

Ze zijn als een soort driehoek verbonden: eeuwenoude stadjes, robuuste natuur en een levendige kuststrook. De ‘drieling’ van Friuli heeft vele gezichten en is goed bereis-baar. Binnen twee uur ervaar je een compleet andere sfeer. Die diversiteit geldt ook voor de cultuur, want Friuli is een grensgebied dat onderdeel is van de regio Friuli Venezia Giulia. Het stadje Cividale del Friuli ligt op slechts 20 kilometer van de Sloveense grens, terwijl de Dolomieten grenzen aan Oostenrijk en omringd zijn door bos en open weilanden. Het levert een eigenzinnig geheel op, dat aantrekkelijk is voor zowel stellen, gezinnen met kinderen als wandelaars. Om een impressie te geven van de mo-gelijkheden bezocht Angelique het gebied binnen Friuli: studentenstad Udine, het door UNESCO beschermde Cividale del Friuli, het gebied rondom Parco Naturale Delle Dolomiti Friulane en badplaats Lignano.

1. Ervaar Tiepolo’s zee van kleuren & licht

Udine is de stad van de laatste grote Venetiaanse schilder Gianbattista Tiepolo (1696-1770). Hij arriveerde er in 1726 en kwam onder de hoede van aartsvader Dionsio Delfino. Schuin tegenover de duomo, die van binnen bestaat uit 18e eeuwse weelderige barok, ligt een verscholen pareltje. Meestal is de Oratorio della Purità gesloten voor publiek. Vraag daarom een vrijwilliger van de duomo om de deuren te openen, want wanneer die opengaan openbaart zich een zee van kleuren en licht. Alsof het gisteren geschilderd is, zo intact en gedetailleerd zijn de fresco’s van Tiepolo. Dit van origine oude theater werd omgedoopt tot een kleine kerk en meisjesschool. De muren zijn aan weerzijden beschilderd met Bijbelse vertellingen over kinderen uit het Oude Testament op een bladgouden achtergrond door Tiepolo’s zoon, Giandomenico. Het plafond bestaat uit de tenhemelopneming; één van Tiepolo’s beroemdste en fraaiste fresco’s.

2. Proef het studentenleven

Naast de pracht en praal van Tiepolo is Udine vooral een gemoedelijke studentenstad. De universiteit is belangrijk voor het uitgaansleven en brengt levendigheid aan de vele piazza’s, osteria’s, bars en winkels. In de zomer tref je nauwelijks studenten, maar gedurende het hele jaar zijn jonge mensen in de stad te vinden.

3. Waan je in Venetië

De vele pleinen en middeleeuwse gebouwen in Udine doen denken aan Venetiaanse invloeden en de overdekte arcades aan Bologna. Eén van de mooiste plekjes is bijvoor-beeld Piazza Liberta, wat omringd is door de vijftiende-eeuwse Loggia del Lionello. Die bestaat uit wit en roze gesteente en grenst aan de kerk van Santa Maria in Castello. In het midden van het plein zijn sporen van Napoleon te vinden met een statige pilaar. De loggia loopt omhoog naar de heuvel, waar het zogenaamde kasteel staat en uitzicht heeft over de stad en haar vallei. 

5. Eet stuzzichini

Een geliefde osteria onder de Udinezen is Al Cappello (De Hoed), dat een en al authenticiteit en traditie uitademt. Binnen hangt het vol met hoedjes in allerlei soorten en maten. Uitnodigend is een ruim drie meter lange krijtmuur, met zo’n honderd soorten wijn. De vitrines zijn gevuld met verrukkelijke stuzzichini’s, mini-broodjes gevuld met hartig beleg en rijke olie, dat de locals graag eten voor de lunch. Hier wordt ook de beroemde San Daniela ham verkocht, een delicatesse uit deze regio.

4. Leer het dialect

Wie er op let ziet in het centrum overal dubbele straatnamen. Dat verwijst naar een oud Venetiaans dialect, wat de oude generatie nog steeds spreekt, maar nauwelijks verstaanbaar is onder de Italianen zelf. Verder komt ook het streekdialect, Friulano, voor. Dit is een soort mix tussen Italiaans en Oostenrijks (Duits), wat je met veel oefening in de vingers krijgt.

friuli-udine-friulano

 

Cividale del Friuli 

Krap twintig kilometer van Udine ligt het compacte Cividale del Friuli, wat op de UNESCO Wereld Erfgoedlijst staat. Vanaf de herbouwde (1917) middeleeuwse Duivels Brug is het al snel duidelijk waarom dit stadje beschermd is: de prachtige antieke nederzetting ligt bovenop een heuvel, waar de duomo bovenuit toornt en is omringd door de rivier Fiume Natsione die uit de Alpen stroomt. Het stadje ligt tussen de fraaie berg- en bosgebieden Torre en Natsione valleien en heeft een schilderachtig uitzicht.

 7. Eet je rond aan Gubana cake

Cividale is geliefd vanwege haar beroemde Cubana cake, die vele etalages vult bij osterias en panificios. De cake is gevuld met appel, noten en rozijnen. Probeer dat maar te weerstaan…

6. Duik de geschiedenis in

Het was Julius Ceasar himself die de nederzetting vestigde en zijn sporen achterliet, evenals de Lombarden. Cividale was de eerste Italiaanse nederzetting waar de Lom-barden zich permanent vestigden en als handels-route gebruikten. Het stadje is doordrenkt van geschiedenis. Bezoek bijvoorbeeld het Christelijke museum, met zijn eeuwen-oude sculpturen of het Nationaal Archeologisch Museum. Hier zijn veel Romeinse en Lombardse gebruiksvoorwerpen, sieraden, munten en servies te vinden.

8. Ga het klooster in

De Tiempeto Longobardo, die verscholen ligt in het klooster van Santa Maria in Valle, stamt vermoedelijk uit de 8e eeuw. Het was een heilige plek voor de eerste hertog van de Lombarden die zich vestigde in Italië, waar-bij het werd omgedoopt tot nonnenklooster tot 1893. Er hangt een mystieke sfeer in de kleine ruimte, die ver-rassend hoog is. Wellicht hadden gelovigen vroeger het gevoel dichterbij bij God te komen, doordat ze ver om-hoog moesten kijken. Dat ze moesten reiken naar de inmiddels vervaagde fres-co’s die ooit zeer kleurrijk waren en omlijst met gedetailleerde bogen, houten versieringen en grote (waarschijnlijk) heilige figuren. Helemaal toen er in het midden nog geen dak was, wat pas in de middeleeuwen werd toegevoegd.

friuli-cividale-del-fiuli-cubana-cake

Friuli heeft naast haar culturele erfgoed veel natuur te bieden. Binnen anderhalf uur rijden richting het noordwesten zijn de Dolomieten in zicht en verandert de omgeving volledig. Na het stadje Tolmezzo gaat de bewoonde wereld op in kleine dorpjes en in het robuuste berglandschap, omringd door drooggelegde rivieren en opvallend groene weilanden. Het is een vruchtbaar gebied vanwege de koele berglucht en de vele regenbuien in het voorjaar. Iets westelijker, rond Socchieve, veranderen de mediterrane huizen in Oostenrijkse chalets. De plaatsjes Forni di Sotto en Forni di Sopra zijn rijke wandelgebieden. In de winter vormt het een klein skigebied. Deze omgeving grenst aan het Parco Naturale Delle Dolomiti Friulane, dat sinds 1996 bestaat en vanaf 2007 onderdeel is van UNESCO. Het gebied beslaat ruim 36.950 hectare en biedt 360 kilometer aan wandeltracks, van allerlei niveaus, geschikt met en zonder kinderen. Voor langere tochten wordt een gids geadviseerd, want afgezien van het robuuste landschap is er ook veel wild in deze omgeving.


9. Trek je wandelschoenen aan

Mensen met een basisconditie kunnen prima de middelzware tracks volgen rondom Belvedere sul Lavinal: het is niet te steil, maar er zijn wel wat uitdagende ‘hindernissen’, zoals een lichte klim langs een stuwdam, kleine stukjes klimmen over bospaden en trappen, die uitzicht bieden over de hoge toppen van de Alpen en Dolomieten. Het hoogste punt van de route is Clap dal von, op zo’n 1135 meter, wat op zich meevalt, aangezien het dorp rond de 900m boven zeeniveau ligt. De bergtoppen reiken tot 2600m in dit gebied. Symbool van het park is de Campanile di Val Montanaia, (pad no.352, vlakbij Pordenone Alpine hut). Deze ruige op zichzelf staande rotspieken vormen het hart van het park. Ondanks toeristische paden als de Casera Casavento waar sporen van dinosaurussen zijn gevonden, biedt het park vooral rust en natuurschoon. 

10. Bezoek een bergdorp

De bergdorpjes Sauris di Sotto/Sopra zijn an sich niet zo heel spannend, het is vooral de route ernaar toe en de wandelrijke omgeving, die het tot een leuk uit-stapje maken. De ‘toeristische route’ is vanaf Forni di Sopra zeker een uur rijden. Je moet een sterke maag hebben, want de steile weg is smal en zit vol haarspeld-bochten omdat de berg passa del Pura overgestoken moet worden. Harder rijden dan vijftig lukt niet en het is geen aanrader in het donker. Na een aantal korte bergtunnels, komt het felblauwe water van het kunstmatige Lago di Sauris je tegemoet. Rijd een paar kilometer verder omhoog en arriveer op plaats van bestemming. Geniet van de natuur, en breng een bezoekje aan het atelier, ’s Louch, laboratorio creativo, waar Samantha Lucchini kleurrijke vilten beesten maakt, van slakken en katten tot steenbokken en lieveheersbeestjes.

11. Word dronken van zelfgemaakte grappa

Italianen maken graag zelf hun drank. Zo ook de vrolijke gastheer Angelo van Osteria Tulat in Forni di Sopra. Na uitgebreid tafelen op het vrolijke aangeklede terras, nodigt Angelo je graag uit voor een proeverij van zijn zelfgemaakte grappa. In een grote kast staan zo’n twintig verschillende soorten likeurtjes, van zoet en zacht tot bijna pure alcohol. Zo’n vierde glaasje hakt er behoorlijk in….

friuli-forni-di-sopra-samantha-lucchini

Lignano 

Deze badplaats is populair bij de Italianen en Slovenen, dus toeristisch, maar vergeleken met Trieste is het rustig. Lignano (twee delen, Pineta en Sabbiadoro) is met haar kuststrook acht kilometer lang en afhankelijk van het toerisme. In de zomer zijn er 200.000 inwoners, terwijl dat er ’s winters slechts 5.000 zijn! Er zijn vier havens, tientallen hotels en een centrale winkelstraat. Toch heerst er midden in de zomer geen massatoerisme en de hotels en campings zijn dusdanig verspreid, evenals de stranden, dat er voor elk wat wils is zonder op elkaars lip te zitten.

12. Loungen vanaf de pier

De witte pier van Terrazza a Mare, ziet er met haar jaren ’70 look wat gedateerd uit. Loop echter helemaal door tot het einde, want daar verschijnt een verrassend hip terras met uitzicht over de zee waar je lekker kunt lunchen.

13. Strandje hoppen 

Voor elke doelgroep is er wel een apart strandje. Sabbiadoro, het gouden strand, vormt het drukke trendy gedeelte, waarvoor gasten betalen. Ga je voor een fami-liaire sfeer, loop dan een stukje oostwaarts. Op het gratis strand zijn vooral families en ouderen te vinden die hun eigen coolboxen, stoeltjes en parasols meenemen. De oudjes spelen daarnaast veel jeu de boules en traditionele kaartspelletjes, zoals briscola. Ook zijn er twee hondenstranden. Honden ‘op stand’ hebben hun eigen afgezette betaalde stukje, terwijl drie deuren verder er een gratis hondenstrand is. 

14. Wees actief

Lignana is geliefd bij zowel amateur-als profsporters, mede vanwege de vele evenementen die georganiseerd worden. Naast de pier ligt Beach Village, waar dagelijks van alles te doen is voor jong en oud: beach volleybal, (kite)surfen, kanoën, aqua-gym, tennis en groepsdansen. Aan Sabbiadoro grenst Wind Village, waar vooral zeilers en bootfanaten zich uitleven. Buiten het strand is de omgeving het beste te ontdekken per fiets, met zo’n 20 kilometer aan routes.

15. Dobber rond de lagoon

De lagoon van Marano en haar aangrenzende kanalen, is de troef van Lignano. De vele planten- en vogelsoorten, oude vissershutjes en vooral rust, inspireerden Ernest Hemmingway om deze ‘delta en Italiaans Florida’ te bezoeken. Er zijn twee regionale natuurreservaten: Foci del Fiume Stella (1,377 ha.) en Valle Canal Novo, omringd door kleine eilandjes, zoals Sant’ Andrea. Ferry’s als de Nuova Saturno varen rond dit gebied. De vrolijke kaptein Adriano Zentilin, kent het gebied op zijn duimpje en wanneer hij eenmaal begint te vertellen, weet hij van geen ophouden. Met kids is dit een aardig uitstapje, maar actief is het niet. Zelf een bootje huren en ronddobberen is minstens zo leuk.

FRIULI PRAKTISCH

Erheen

Friuli (Venezia Giulia) is het makkelijkste te bereizen per vliegtuig. Er zijn twee mogelijkheden: land op Venetië of in Trieste, met verschillende aanbieders. Vanaf Trieste is het ca. 40 km naar Udine (A4). Met de auto of met de trein (www.trenitalia.it) is ook goed te doen, alleen is de reistijd veel langer, maar daar krijg je de diversiteit van landschappen voor terug.

Vervoer

Reizen binnen Friuli is het beste te doen met een huurauto. Zeker wie de Dolomieten wil bezoeken, kan niet zonder. Vanaf Udine zijn diverse bedrijven, zoals Avis, waarbij je auto aan het einde van de rit kunt inleveren bij de luchthaven in Trieste. Voor info: Avis: Viale Giacomo Leopardi 5, Udine. + 39 0432501149| www.avis.nl

Verblijf Udine

Hotel Ambassador | Via Giosue Carducci, 46| www.ambassadorpalacehotel.it |+39 0432 50 3777| Dit stadshotel zit op centrale ligging, vlakbij treinstation en centrum. Prima nette kamers en uitgebreid ontbijt. Goede prijs kwaliteit verhouding.

Eten & shops

Al Cappello (Udine) – Oseria con cucina e locanda

Via Paolo Sarpi, 5 | www.osteriaalcappello.it

Cpiace (Udine) – c/o Caffe Contarena | Via Cavour, 1

Voor authentieke koffie en delicatessen

Osteria al Tulat (Forni di Sopra) – Via Virrorio Veneto, 22 | + 39 347 229 1466

’s Louch- Sauris di Sopra 3/G | www.slouch.it

Meer info

Algemeen: www.turismofvg.it  

TAGS

Vond je dit artikel leuk? Share it with the world!

Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter
Share on linkedin
LinkedIn
Share on email
Email

Lees meer verhalen en tips

Het sobere design interieur kijkt uit over de onderwaterwereld van de Noord Atlantische oceaan. Foto: Ivar Kvaal Food

Food tip: Europa’s eerste onderwaterrestaurant aan Noorse zuidkust

Tekst: Angelique van Os Op de Malediven zijn ze er al langer …

Lees meer
wakawaka-solar-light-albino-mensen-carla-sonder Tips gadgets

Testtip: WakaWaka Power 10 en Solar lamp

Binnenkort gaan we ook de Solar Panel & Link uitproberen, en daaraan …

Lees meer
zurich-zwembad Steden

Pianist Nik Bärtsch over groene stad Zürich

Het Zwitserse Zürich staat vooral bekend als toonaangevend financieel centrum, door haar …

Lees meer
botswana-jonge-cheetah Tips Afrika

7 tips: game drives Afrika

Wanneer je in Afrika bent, dan zijn game drives een van de …

Lees meer
Sluit Menu